Yirmi birinci y\u00fczy\u0131lda, do\u011fal ve tarihi \u00e7evrelerini korumada g\u00f6stermi\u015f olduklar\u0131 beceri ve ba\u015far\u0131, \u00fclkelere do\u011fal ve k\u00fclt\u00fcrel zenginlik alan\u0131nda oldu\u011fu kadar, siyasal alanda da g\u00fc\u00e7 ve prestij sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n
Ancak ta\u015f\u0131nmaz eserlerin yap\u0131m a\u015famas\u0131nda ve sonras\u0131nda, en temel yap\u0131 malzemelerinden olan har\u00e7 ve s\u0131valara, yak\u0131n zamana kadar bir\u00e7ok restorasyon \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda gereken \u00f6nem verilmemi\u015f ve korunmalar\u0131 konusunda herhangi bir dikkat g\u00f6sterilmemi\u015ftir. Bunun ba\u015fl\u0131ca nedeni; yap\u0131lara ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131k, bi\u00e7im, estetik gibi \u00f6zellikleri veren ta\u015f, tu\u011fla, kerpi\u00e7, ah\u015fap gibi yap\u0131 malzemelerinin daha \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Har\u00e7lar str\u00fckt\u00fcr\u00fc olu\u015fturan yap\u0131 malzemelerinin birbirleriyle olan ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flarken, s\u0131valar bu yap\u0131 malzemelerini korumak ve\/ veya estetik g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sa\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
An\u0131tsal ve sivil yap\u0131lar\u0131n restorasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, har\u00e7 ve s\u0131valar\u0131n \u00e7o\u011funlukla yeniden \u00fcretilmesi gerekmektedir. Orijinaline uygun har\u00e7-s\u0131va imal edilebilmesi i\u00e7in onar\u0131lacak yap\u0131ya ait \u00f6zg\u00fcn malzemelerin kimyasal, fiziksel ve fizikomekanik \u00f6zelliklerinin belirlenmesi gereklidir. Bu \u00f6zellikler, yap\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen onar\u0131mlarda kullan\u0131lacak har\u00e7 ve s\u0131van\u0131n kompozisyonu hakk\u0131nda kesine yak\u0131n bilgiler verecektir. Bu bilgilerden daha da \u00f6nemlisi, orijinal har\u00e7 ve s\u0131valar\u0131n; \u00fcretildikleri ve\/veya kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00f6nemin arkeolojik \u00f6zellikleri, mimarisi, sosyal yap\u0131s\u0131 ile end\u00fcstriyel teknolojisi hakk\u0131nda veri sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Ancak, bu malzemeler i\u00e7in gerekli olan belgeleme ve di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00e7o\u011funlukla g\u00f6z ard\u0131 edilerek ya yap\u0131lmam\u0131\u015f ya da eksik yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 onar\u0131lacak binaya ait \u00f6zg\u00fcn malzemeler yitirilmi\u015ftir.<\/p>\n
Bununla birlikte \u00f6zellikle 1980\u2019li y\u0131llardan sonra, har\u00e7, s\u0131va ve yap\u0131larda kullan\u0131lan di\u011fer malzemelerin nitelikleri ve sorunlar\u0131n\u0131 belirlemek \u00fczere yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda, yeterli olmasa da art\u0131\u015f olmu\u015f; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise bu ama\u00e7la yap\u0131lan analizler neredeyse standart hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Har\u00e7, s\u0131va ve di\u011fer kompozit malzemelerin i\u00e7eriklerini belirlemek \u00fczere analizler yap\u0131lmadan \u00f6nce bu gibi malzemeleri olu\u015fturan temel elemanlar\u0131n; yani ba\u011flay\u0131c\u0131, dolgu ve katk\u0131lar\u0131n bilinmesi gereklidir. Har\u00e7 ve s\u0131valarda kullan\u0131lan dolgu ve katk\u0131 maddeleri \u00e7o\u011funlukla do\u011fal kaynaklardan elde edilmekte, ba\u011flay\u0131c\u0131lar i\u00e7inse teknolojik bir i\u015flem gerekmektedir. Bu nedenle har\u00e7 ve s\u0131valar\u0131n teknolojileri, daha \u00e7ok i\u00e7eriklerindeki ba\u011flay\u0131c\u0131ya g\u00f6re belirlenmekte ve adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r (kil harc\u0131, kire\u00e7 harc\u0131, al\u00e7\u0131 harc\u0131, vb.).<\/p>\n
Kire\u00e7 ve kire\u00e7 esasl\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131larla \u00fcretilmi\u015f olan geleneksel har\u00e7lar\u0131n g\u00f6zeneklilik y\u00fczdesi %20 -%40 civar\u0131nda olup bo\u015fluk boyutu da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda (porozimetri) makro bo\u015fluklar\u0131n y\u00fczdesi daha fazlad\u0131r. Bu tip malzemelerin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda makro bo\u015fluk boyutu h\u00e2kim oldu\u011fundan, su emme ve kuruma i\u015flemi daha h\u0131zl\u0131d\u0131r. Bunun nedeni; mikro bo\u015fluklar\u0131n yo\u011funlu\u011funa ba\u011fl\u0131 olu\u015fan k\u0131lcal a\u011fdaki su emmenin daha fazla olmas\u0131 ve malzemenin su i\u00e7eri\u011finin, \u201ckritik su i\u00e7eri\u011fi\u201dnin alt\u0131na d\u00fc\u015fmesi durumunda, kuruman\u0131n ancak su buhar\u0131 dif\u00fczyonu yoluyla ger\u00e7ekle\u015fmesi ve bo\u015fluklarda suyun s\u0131v\u0131 halindeki hareketinin durmas\u0131d\u0131r. Modern \u00e7imento har\u00e7lar\u0131nda k\u0131lcal emme; zeminden y\u00fckselen, duvardan ya da \u00e7at\u0131dan s\u0131zan veya y\u00fczey yo\u011fu\u015fmalar\u0131 yoluyla olu\u015fan rutubetin daha h\u0131zl\u0131 emilmesine ve malzemenin b\u00fcnyesinde uzun s\u00fcre tutulmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n
Makro bo\u015fluklar\u0131n yo\u011funlu\u011fu ayn\u0131 zamanda; harc\u0131n ve s\u0131van\u0131n, tuz kristallenme \u00e7evirimlerinden ve suda \u00e7\u00f6z\u00fcnen tuzlar\u0131n hidratlanma-dehidratlanma hareketlerinden meydana gelen i\u00e7 gerilmelere kar\u015f\u0131 da malzemenin dayan\u0131m\u0131n\u0131 artt\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bir malzemenin bo\u015flu\u011fu artt\u0131\u011f\u0131 zaman bas\u0131n\u00e7 dayan\u0131m\u0131 azalmaktad\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak geleneksel har\u00e7taki bas\u0131n\u00e7 dayan\u0131m\u0131, modern Portland \u00e7imentosu ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131 har\u00e7lara g\u00f6re daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n
Kire\u00e7 har\u00e7lar\u0131nda 1-2MPa, horasan har\u00e7lar\u0131nda 2-10MPa bas\u0131n\u00e7 dayan\u0131m\u0131 g\u00f6r\u00fclmekle beraber, ortalama de\u011fer 4MPa civar\u0131ndad\u0131r. Bu de\u011fer, modern \u00e7imento har\u00e7lar\u0131n\u0131n verdi\u011fi de\u011ferlerin \u00e7ok alt\u0131ndad\u0131r. Geleneksel har\u00e7lar\u0131n \u0131s\u0131l genle\u015fme katsay\u0131lar\u0131, 5-8\u03bc\/m\/\u00b0C olup modern \u00e7imento har\u00e7lar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 kadard\u0131r.<\/p>\n
Hidrolik kire\u00e7ler ve erken d\u00f6nem \u00e7imentolarda s\u0131n\u0131rl\u0131 tuz korozyonu sorun olabilmekte, ancak kire\u00e7 ve horasan har\u00e7lar\u0131nda tuz korozyonu sorununa rastlanmamaktad\u0131r.<\/p>\n